بسمه‌تعالی

اندیشکده‌ی «فلسفه و علوم بنیادین»

«وَ مَن یُؤتَ الحِکمَهَ فَقَد اوتِیَ خیراً کثیراً»

و هرکس که [به او] حکمت داده می‌شود، پس [او را] خیر فراوان داده شده است

(بقره-۲۶۹)

با استعانت از ذات حکیم یگانه‌ای که خیر کثیر حکمت را چون رشحه‌ای از خیر محض و لایزال ذات اقدسش بر بندگان طالب ارزانی داشت، و در پرتو نگاه ژرف و واقع‌بینانه‌ی فرمان‌دهی معظم کل قوا، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، در خصوص نقش و جای‌گاه فلسفه در راستای توسعه و تحکیم پایه‌های علم، متبلور در فرمایش‌هایی چون :

«پایه‌ی علم هم بر فلسفه است، فلسفه نباشد، علم وجود ندارد؛ اگر استنتاج فلسفی نباشد، اصلاً علم می‌شود بی‌معنا.» [برگزیده‌ای از بیانات معظم له در دیدار با جمعی از استادان دانشگاه‌ها در تاریخ ۱۴/۰۶/۱۳۸۹]

«ایران مهد فلسفه است و لازم است استادان حوزه‌ها و دانشگاه‌ها، در زمینه‌ی تولید فکرِ منبعث از نگاه فلسفی تلاش کنند.» [برگزیده‌ای از بیانات معظم له در دیدار با جمعی از استادان دانشگاه‌ها در تاریخ ۱۴/۰۶/۱۳۸۹]

و با عنایت به محورهای اصلی متبلور در بیانیه‌ی مأموریت سازمان، به‌ویژه در عباراتی چون:

«ایجاد، دست‌یابی و توسعه‌ی دانش و فناوری‌های جدید و نوظهور»، «خلق و توسعه‌ی ایده‌های پژوهشی بلندپروازانه، نوآورانه، و پرمخاطره[ی] دارای تأثیرات فناورانه‌ی شگرف»، «خلق محیطی نوآور»، «ایجاد یک پایگاه دانش و فناوری قدرت‌مند [به‌سان] پلی میان اکتشافات بنیادین و کاربرد دفاعی آن‌ها»

پژوهشکده‌ی «فلسفه و علوم بنیادین» بر اساس «باورها»، «اهداف» و «مأموریت» ذیل، در این سازمان تشکیل می‌گردد.

  • الف) باورها

باورهای حاکم بر پژوهشکده، عبارت است از:

  • ۱) اعتقاد به دفاع دانش‌بنیان بر اساس توجه و اهتمام کاربردمحور بر حوزه‌ها و ابزارهای نوین دفاعی، با عنایت به روی‌کرد جدی جهانی و منطقه‌ای بدین امر
  • ۲) استواری دفاع دانش‌بنیان بر پیش‌تازی در عرصه‌ی فناوری و بستگی کام‌یابی این پیش‌تازی به مرزشکنی و انجام پژوهش‌های خلاق در علوم بنیادین [مشتمل بر امهات علوم پایه (شامل ریاضیات، فیزیک و زیست‌شناسی) و منطق]
  • ۳) نیازمندی اجتناب‌ناپذیر مرزشکنی و انجام پژوهش‌های خلاق در علوم بنیادین به نگاه توأمان تعقلی و تجربی (با اجتناب از نگاه صرفاً تعقلی یا صرفاً تجربی) به این علوم و اتکا به زمینه‌های سامان‌مند، متقن و (بعضاً) بن‌بست‌شکن فلسفی
  • ۴) نقش محوری دانش و فناوری دفاعی در توسعه‌ی علوم بنیادین، بر اساس تجارب و عرف جهانی
  • ۵) توان‌مندی‌های بالقوه‌ی سنت فلسفه و اندیشه‌ورزی بومی.اسلامی در ارائه‌ی رهنمون‌های مساعد بر اندیشه‌ها و مسائل فلسفی روز، به‌ویژه با عنایت به تفاهم و تلائم تاریخی نحله‌های اصلی آن در قالب حکمت متعالیه‌ی صدرائی و نیز امکان الحاق مجموعه‌ی علوم بنیادین (متعین) بر این اتحاد تاریخی (به‌عنوان بستری قابل در جهت پیوند تعقل و تجربه)، ، در قالب شکوفاسازی ظرفیت‌ها و رفع کاستی‌های آن به‌ویژه در راستای ایجاد تعامل هم‌دلانه با طبیعیات قدیم و علوم و فناوری جدید
  • ۵) احتراز از دنباله‌روی (در ضمن اهتمام به بهره‌برداری از دستاوردهای) اندیشه‌های فلسفی غرب، با هدف بازگشت به حوزه‌های تفکر و معرفت خودی و بازآغازی امور از آن حوزه‌ها در راستای برخورداری از دانش و فناوری بومی.اسلامی
  • ۶) امکان و ضرورت تعامل سازنده‌‌ی معرفتی میان سه نهاد «حوزه‌«، «دانشگاه»‌ و «صنعت»، در راستای تکوین، توسعه و کاربرد دانش و فناوری بومی.اسلامی، بر اساس باور به وحدت ماهوی معارف منبعث از این نهادها
  • ب ) اهداف

اهداف کلان پژوهشکده، با محوریت «تولید فکر منبعث از نگاه فلسفی» و بر اساس باورهای ذکر شده عبارتند از:

  • ۱) اهتمام بر ایجاد زمینه‌ی لازم برای پیوند فلسفه و علوم بنیادین (متعین) در چارچوب اندیشه‌ی ناب اسلامی و در قالب تعامل سازنده میان حوزه، دانشگاه و صنعت
  • ۲) کوشش برای اثرگذاری بر جامعه‌ی معرفتی (اعم از حوزه، دانشگاه و صنعت) در راستای برخورداری از فلسفه‌ای که علوم بنیادین‌ برآمده از (و متجانس با) آن، در قالبی زایا و مولد، شکل‌دهنده‌ی تمدن جدید ایرانی.اسلامی باشد.
  • ۳) تلاش برای الحاق مجموعه‌ی علوم بنیادین (متعین) بر اتحاد تاریخی نحله‌های اصلی سنت فلسفه و اندیشه‌ورزی بومی.اسلامی، در قالب حکمت متعالیه‌ (به‌عنوان بستری قابل در جهت پیوند تعقل و تجربه)، با هدف شکوفاسازی ظرفیت‌ها و رفع کاستی‌های این حکمت در راستای ایجاد تعاملی هم‌دلانه و زاینده با علم و فناوری جدید و خارج ساختن آن از انزوای عقلانیت محض
  • ۴) ابتنای نوآوری مطرح در سازمان، بر اساس ایجاد تغییرات اساسی در منشأ تفکر در قالب بازگشت به حوزه‌های تفکر و معرفت خودی و بازآغازی امور از آن حوزه‌ها در راستای برخورداری از دانش و فناوری بومی.اسلامی، با هدف دست‌یابی به دفاع دانش‌بنیان بر اساس روند ترسیمی باورهای حاکم
عناوین کارگروه‌ های تخصصی اندیشکده ی فلسفه و علوم بنیادین
کارگروه تخصصی «معرفت‌شناسی فیزیک»
کارگروه تخصصی «هستی‌شناسی ماده»
کارگروه تخصصی «متافیزیک فضازمان»
کارگروه تخصصی «فلسفه‌ی فیزیک کوانتوم»
کارگروه تخصصی «بنیاد کیهان»
کارگروه تخصصی «چیستی حیات»
کارگروه تخصصی «حقیقت ریاضیات»
کارگروه تخصصی «مطالعات فناوری‌های‌ دفاعی»