خلاقیت و عالم خلقت

برای تبیین بهتر موضوع «خلاقیت در انسان» لازم است به طور گذرا به بیان مراتب عالَم خلقت بپردازیم؛ پایین ترین و ضعیف ترین مرتب خلقت، عالم ماده است که انسان از طریق حواس ظاهری پنجگان خود به ادراک آن نائل می شود و بنابراین ضعیفترین ادراک انسانی، ادراک حسی است.

مرتبه بعد، عالم مثال است که از جهاتی به عالم حس و ماده شباهت دارد؛

امّا موجودات آن مادی نبوده و حقایقی دارای صورت و شکل اند. این مرتبه از وجود، به سبب ظرافت و لطافتش، به وسیل حواس پنجگانه و تجرب مادی قابل درک نیست.

عالم مثال جایگاه ظهور حقایق مجرد و لطیف با آثار و عوارض مادی (شکل و صورت) است. رویاهای صادقانه و مشاهدات باطنی انسانها متعلق به این عالم است.

عالم مثال محیط بر عالم ماده بوده و جهان مادی در آن مستغرق است.

قوه خیال انسان را خیال متصل و عالم مثال را خیال منفصل گویند.

مرتبه بالاتر و لطیفتر از عالم مثال، عالم عقل نام دارد. در این عالم نه تنها از ماده، بلکه از آثار و عوارض مادی (صورت و شکل) نیز خبری نیست و این عالم محیط بر هردو جهانِ مثال و ماده است. موجودات آن مجردات (مانند ملائکه) و حقایقی هستند که بدون ماده و صورت اند؛ مانند مفهوم آزادی و عدالت.

ساز و کار خلاقیت، بر اساس تطابق درجات نفس انسانی با مراتب وجودی در عالَم است؛ به عبارت دیگر رمز خلاقیت، ارتباط خیال انسانی با عالم مثال یا ملکوت و ارتقاء عقل آدمی، برای دریافت حقایق جبروتی خلقت است؛ بنابراین خلاق ت در انسانی مستلزم هماهنگی وجودی او با مراتب هستی و رابطه متقابل آن دو می باشد؛

همچنین نفس انسانی با قوایی که دارد -حس، خیال و عقل-  در صورت رفع موانع ادراکی، قادراست تمامی موجودات عالمِ وجود (مادی، مثالی و عقلی) را درک کند و بر تمام جهان ها تسلط یابد.

آنچه که از آن به «حس ششم» تعبیر می­کنند و الهامات و حدسهایی که مثل جرقه ای به دفعات، موجب القاء حقیقتی در ذهن دانشمندان می شود، ناشی از ارتقاءخیال و عقل آدمی است؛ بنابراین اگر انسان ارتقاء وجودی یابد و به کشف صور ملکوتی و حقایق جبروتی خلقت نایل شود، نفس او مظهر خلاقیت و ابداعات شگرف علمی خواهد شد.

جالب است که در ادبیات غرب نیز این سه عالم مورد اشاره قرار گرفته اند: شاعر، یک حقیقت معنایی بدون صورت را ادراک می کند سپس با استفاده از قوه خیالِ خود به آن صورت می دهد و در نهایت آن را در قالب لفظ در می آورد، که این سه به ترتیب به عوالم جبروت، ملکوت و ماده اشاره دارند.

 

موسسه آوا –مقالات