آدم قبله فرشتگان – قسمت اول

آدم قبله فرشتگان – قسمت دوم

آدم قبله فرشتگان – قسمت سوم

همجنین در باره انسان نیز با توجه به آیه: (( لَقَدْ خَلَقْنَا الإنْسَانَ فِی أَحْسَنِ تَقْوِیمٍ)) ( تین ۴) ، به راستی انسان را در نیکوترین ساختار آفریدیم، که تعبیری یگانه در قرآن است؛همچنین در میان عناوین ستون عمودی نیز تنها در باره انسان، اوصاف تند و نیش داری در قرآن کریم به شرح زیر آمده است:

اجالتا در فرق نهایی بین الناس و انسان، که هر دو در فرهنگ عربی از ریشه انس گرفته شده اند، در این مقاله برای رعایت اجمال تنها به دو آیه بسنده می شود که در آنها به ترتیب خلقت هر کدام از الناس و الانسان می توان توجه کرد:

الناس: یَا أَیُّهَا النَّاسُ إِنْ کُنْتُمْ فِی رَیْبٍ مِنَ الْبَعْثِ فَإِنَّا خَلَقْنَاکُمْ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَهٍ ثُمَّ مِنْ عَلَقَهٍ ثُمَّ مِنْ مُضْغَهٍ مُخَلَّقَهٍ وَغَیْرِ مُخَلَّقَهٍ لِنُبَیِّنَ لَکُمْ وَنُقِرُّ فِی الأرْحَامِ مَا نَشَاءُ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى ثُمَّ نُخْرِجُکُمْ طِفْلا ثُمَّ لِتَبْلُغُوا أَشُدَّکُمْ وَمِنْکُمْ مَنْ یُتَوَفَّى وَمِنْکُمْ مَنْ یُرَدُّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِ لِکَیْلا یَعْلَمَ مِنْ بَعْدِ عِلْمٍ شَیْئًا وَتَرَى الأرْضَ هَامِدَهً فَإِذَا أَنْزَلْنَا عَلَیْهَا الْمَاءَ اهْتَزَّتْ وَرَبَتْ وَأَنْبَتَتْ مِنْ کُلِّ زَوْجٍ بَهِیجٍ (حج ۵) اى مردم اگر در باره زندگى پس از مرگ در شک هستید، ما شما را از خاک آفریدیم آن گاه از نطفه آن گاه از خون بسته سپس از پاره‏اى گوشت که یا تصویر به خود گرفته و یا نگرفته. تا براى شما توضیح دهیم و هر چه خواهیم در رحم‏ها قرار دهیم تا مدتى معین، پس آن گاه شما را کودکى بیرون آریم تا به قوت و نیروى خویش برسید. آن گاه بعضى از شما هستند که در همین حد از عمر وفات یابند و بعضى از شما به پست‏ترین دوران عمر برسند، و آن دوران پیرى است که پس از سالها دانستن، چیزى نداند، (نمونه دیگرى از قیامت اینکه) تو زمین را مى‏بینى که در زمستان افسرده است چون باران بهارى بر آن نازل کنیم به جنب و جوش در مى‏آید و از همه گیاهان بهجت‏آور نر و ماده برویاند.

الانسان: وَلَقَدْ خَلَقْنَا الإنْسَانَ مِنْ سُلالَهٍ مِنْ طِینٍ * ثُمَّ جَعَلْنَاهُ نُطْفَهً فِی قَرَارٍ مَکِینٍ * ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَهَ عَلَقَهً فَخَلَقْنَا الْعَلَقَهَ مُضْغَهً فَخَلَقْنَا الْمُضْغَهَ عِظَامًا فَکَسَوْنَا الْعِظَامَ لَحْمًا ثُمَّ أَنْشَأْنَاهُ خَلْقًا آخَرَ فَتَبَارَکَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِینَ ( المؤمنون  ۱۲، ۱۳، ۱۴) و همانا ما آدمیان[۱] را از خلاصه‏اى از گل آفریدیم (۱۲) پس آن گاه او را نطفه‏اى کردیم در قرارگاهى محفوظ قرارش دادیم (۱۳) آن گاه نطفه را. علقه و علقه را مضغه (چیزى شبیه به گوشت جویده) کردیم و سپس آن مضغه را استخوان کردیم پس بر آن استخوانها گوشتى پوشاندیم پس از آن خلقتى دیگرش کردیم پس آفرین بر خدا که بهترین آفرینندگان است (۱۴).

هرچند تعبیر آیه مؤمنون ۱۴ : ثُمَّ أَنْشَأْنَاهُ خَلْقًا آخَرَ فَتَبَارَکَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِینَ به زبان ساده یعنی دست مریزاد به خودم در خلق انسان که تعبیری فوق العاده در میان همه مخلوقات خداوندی است اما متناسب با جایگیری آیه در سوره مؤمنون و تعابیر شماتت آمیز در آیات دیگر در باره رفتار انسان بهتر آنست که این تعبیر را در مورد مؤمنان بدانیم.

دو تعبیر دیگر در قرآن کریم با عناوین خیر البریه: إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَئِکَ هُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّهِ ( البینه ۷) کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته انجام دهند آنان همانا بهترین مخلوقات هستند و شر البریه : إِنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْکِتَابِ وَالْمُشْرِکِینَ فِی نَارِ جَهَنَّمَ خَالِدِینَ فِیهَا أُولَئِکَ هُمْ شَرُّ الْبَرِیَّهِ (البینه ۶) آنان که از اهل کتاب و مشرکان ناسپاس شدندآنان در آتش جهنم ماندگار شده و آنان بدترین مخلوقات هستند. در سوره بینه آمده اند که هم ریشه با برء به معنای شفا یافتن از بیماری و بهبودی از آنست از این ریشه مجموعا ۲۸ بار در قرآن آمده است.

تعبیردیگر در قرآن کریم با عنوان ملآ است که شامل همه مخلوقات پریان و انسان ها نیز می شود.

تعبیر دیگر در باره بشر است که برخی آن را از بشره به معنای پوست گرفته و شاید کم توجه به معنای مژده و بشارت بوده اند که موارد اخیر نیاز به بررسی بیشتر دارد . برای ختام مقاله به این بیت حافظ تمسک کرده و امید آن که، اهلیت آن داشته باشیم:

در خرابات بگویی که هشیار کجاست/ آن کس است اهل بشارت که اشارت داند/  نکته ها هست بسی محرم اسرار کجاست/ هر سر موی مرا با تو هزاران کار است.

[۱] – عینا از ترجمه تفسیر المیزان است، اما با موضوع این مقاله : انسان به جای آدمیان بایستی باشد.

 

موسسه آینده نگاری و ایده پروری آوا – مقالات